Aracı satın aldıktan kısa süre sonra motor, şanzıman, elektronik sistem veya başka önemli bir bölümde ciddi arıza çıkması oldukça can sıkıcıdır. Ancak “ikinci el araç aldım, yapacak bir şey yok” düşüncesi her durumda doğru değildir.
Araç ne zaman ayıplı sayılır?
Araç, taraflarca kararlaştırılan özellikleri taşımıyorsa veya objektif olarak sahip olması gereken niteliklerde eksiklik bulunuyorsa ayıplı mal hükümleri gündeme gelebilir.
Örneğin satıştan önce var olan ciddi bir arızanın gizlenmesi, kilometre bilgisinin gerçeği yansıtmaması veya araç hakkında verilen önemli bilgilerin doğru olmaması uyuşmazlık yaratabilir.
Her arıza satıcının sorumluluğunda mı?
Hayır. Aracın yaşı, kilometresi, kullanım şekli ve arızanın normal yıpranmadan mı yoksa satış sırasında mevcut bir ayıptan mı kaynaklandığı önemlidir.
Bu nedenle özellikle motor veya şanzıman gibi yüksek maliyetli arızalarda teknik inceleme belirleyici olabilir. Aracı hemen tamir ettirmek zorundaysanız arızanın ilk hâlini gösteren servis kayıtlarını, fotoğrafları, arıza tespitlerini ve değişen parçaları mümkün olduğunca belgeleyin.
Tüketicinin hangi hakları var?
Satış tüketici işlemi niteliğindeyse 6502 sayılı Kanun kapsamında tüketicinin dört temel seçimlik hakkı bulunur: sözleşmeden dönme, ayıp oranında bedel indirimi, ücretsiz onarım veya imkân varsa ayıpsız misliyle değişim.
Hangi hakkın kullanılabileceği aracın ve ayıbın niteliğine göre değerlendirilir. Ücretsiz onarım veya değişim bazı durumlarda satıcı açısından orantısız güçlük yaratıyorsa diğer seçimlik haklar gündeme gelebilir.
İlk altı ay neden önemli?
Tüketici satışlarında teslimden itibaren altı ay içinde ortaya çıkan ayıpların teslim tarihinde var olduğu kabul edilir; kural olarak malın ayıplı olmadığını ispat yükü satıcıya düşer. Bu karinenin malın veya ayıbın niteliğiyle bağdaşmadığı hâller saklıdır.
Bu nedenle arızanın ne zaman ortaya çıktığını gösteren servis giriş tarihi ve ilk tespit belgeleri önemlidir.
İkinci el araçta da haklar var mı?
İkinci el olması satıcının her türlü sorumluluğunu otomatik olarak ortadan kaldırmaz. Ancak aracın yaşı, kilometresi ve satış sırasında bilinen kusurlar değerlendirmede önem taşır.
Tüketici işlemi niteliğindeki ikinci el satışlarda kanundaki özel zamanaşımı hükümleri dikkate alınır. Ayıbın ağır kusur veya hileyle gizlenmesi hâlinde ise zamanaşımı bakımından farklı sonuçlar doğabilir.
Satıcı galerici değil, normal bir kişi ise?
Burada hukuki yol değişebilir. Aracı ticari veya mesleki amaçla satan galeriden alan tüketici ile iki gerçek kişi arasındaki araç satışı aynı hukuki rejime tabi değildir.
Tüketici işlemi yoksa Türk Borçlar Kanunu'ndaki ayıptan sorumluluk hükümleri gündeme gelebilir. Bu ayrım görevli mahkemeyi ve başvuru yolunu da etkileyebilir.
Hakem heyeti mi, tüketici mahkemesi mi?
Tüketici uyuşmazlıklarında parasal sınır önemlidir. 2026 yılında değeri 186.000 TL'nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında Tüketici Hakem Heyetine başvuru gerekir. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi yolu gündeme gelir ve dava şartı arabuluculuk hükümleri de ayrıca değerlendirilir.
Araç uyuşmazlıklarında talebin değeri çoğu zaman bu sınırın üzerinde olabildiğinden yanlış merciye başvurmamak önemlidir.
Aracı hemen tamir ettirmeli miyim?
Güvenlik gerektiriyorsa elbette araç kullanılmamalı ve gerekli tedbir alınmalıdır. Ancak mümkünse büyük bir onarımdan önce arızanın bağımsız biçimde tespit edilmesi ilerideki ispat sorunlarını azaltabilir.
Servis raporu, ekspertiz, fatura, satış ilanı, satış sözleşmesi, satıcıyla yazışmalar ve ödeme belgeleri birlikte saklanmalıdır.
Satıcıya ne kadar sürede başvurmalısınız?
6502 sayılı Kanun kapsamında ayıplı maldan sorumlulukta genel zamanaşımı, ayıp daha sonra ortaya çıksa bile malın tüketiciye tesliminden itibaren iki yıldır. İkinci el satışlarda ise satıcının sorumluluğu kural olarak bir yıldan az olamaz. Ayıp ağır kusur veya hile ile gizlenmişse bu zamanaşımı hükümleri uygulanmaz.
Bu süreler “aracı iki yıl kullanıp her arızayı satıcıya yükleyebilirsiniz” anlamına gelmez. Arızanın satış anında mevcut olan bir ayıpla bağlantısı yine teknik olarak ortaya konulmalıdır.
Satıcıya bildirim nasıl yapılmalı?
Ayıp fark edildiğinde satıcıyla yalnızca telefon görüşmesi yapmak yerine, uyuşmazlığın ileride ispatlanabilmesi için yazılı kayıt oluşturmak önemlidir. Servis tespitinden sonra ayıbın ve hangi seçimlik hakkın talep edildiğinin açık biçimde bildirilmesi uyuşmazlığın çerçevesini belirler.
Tüketicinin seçimlik haklarından ücretsiz onarım veya ayıpsız misliyle değişim tercih edildiğinde, Kanunda bu taleplerin yerine getirilmesine ilişkin özel süre ve kurallar bulunmaktadır. Sözleşmeden dönme veya bedel indirimi taleplerinde ise aracın kullanımı, ayıbın ağırlığı ve iade koşulları ayrıca değerlendirilir.
Dava açılacaksa hangi mahkeme?
Araç galeriden veya ticari/mesleki faaliyeti kapsamında hareket eden bir satıcıdan tüketici tarafından alınmışsa uyuşmazlık tüketici işlemi olabilir. 2026'da değeri 186.000 TL'nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru gerekir. Bu sınırın üzerindeki uyuşmazlıklarda tüketici mahkemesi gündeme gelir; tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce kanundaki istisnalar saklı olmak üzere dava şartı arabuluculuk uygulanır.
Satıcı sıradan bir gerçek kişi ise tüketici hukuku yerine Türk Borçlar Kanunu hükümleri uygulanabilir ve görevli mahkeme de buna göre değişebilir. Bu nedenle araçtaki ayıptan önce satıcının hukuki sıfatının belirlenmesi gerekir.
Delil tespiti neden önemli olabilir?
Araç büyük bir onarıma girmeden önce arızanın kaynağının tespit edilmesi, sonradan “arıza satıştan sonra oluştu” tartışmasını azaltabilir. Gerektiğinde mahkemeden dava açılmadan önce delil tespiti istenmesi de değerlendirilebilir. Özellikle motorun sökülmesi veya parçaların değiştirilmesi arızanın ilk hâlinin sonradan incelenmesini güçleştirebilir.
Nereye ve ne zaman başvurmalısınız?
Önce satıcının kim olduğuna ve talebin değerine bakmak gerekir. Araç galeriden veya ticari/mesleki faaliyeti kapsamında hareket eden bir satıcıdan tüketici tarafından alınmışsa 6502 sayılı Kanun uygulanabilir. 2026 yılında değeri 186.000 TL'nin altında bulunan tüketici uyuşmazlıklarında tüketici hakem heyetine başvuru zorunludur. Başvuru tüketicinin yerleşim yerindeki veya tüketici işleminin yapıldığı yerdeki hakem heyetine; elden, posta yoluyla ya da e-Devlet üzerinden TÜBİS aracılığıyla yapılabilir.
Uyuşmazlık değeri 186.000 TL ve üzerindeyse hakem heyetine gidilemez. Tüketici mahkemesinde dava açılmadan önce, kanundaki istisnalar dışında, dava şartı arabuluculuğa başvurulur. Anlaşma olmazsa tüketici mahkemesinde; tüketici mahkemesi bulunmayan yerde tüketici mahkemesi sıfatıyla asliye hukuk mahkemesinde dava açılabilir.
Satıcı galerici değilse ne değişir?
İki kişinin kendi aralarında yaptığı ve satıcının ticari veya mesleki amaçla hareket etmediği satışta uyuşmazlık tüketici işlemi sayılmayabilir. Bu durumda Türk Borçlar Kanunu'nun satış ve ayıptan sorumluluk hükümleri uygulanır; görevli mahkeme kural olarak asliye hukuk mahkemesidir. Dolayısıyla aynı araç arızasında satıcının galerici olup olmaması başvuru yolunu tamamen değiştirebilir.
Süreyi kaçırmayın
6502 sayılı Kanunda ayıplı maldan sorumluluk kural olarak teslimden itibaren iki yıllık zamanaşımına tabidir. İkinci el tüketici satışlarında satıcının sorumluluk süresi bir yıldan az olamaz. Ayıbın ağır kusur veya hile ile gizlenmesi hâlinde ise bu zamanaşımı hükümleri uygulanmaz. Buna rağmen ayıp fark edildiğinde beklemek yerine servis tespiti yaptırıp satıcıya yazılı bildirimde bulunmak ispat bakımından çok daha güvenlidir.
Dava açmadan önce delil tespiti gerekir mi?
Motor veya şanzıman sökülecek, parça değişecek ya da arızanın ilk hâli ortadan kalkacaksa dava açılmadan önce mahkemeden delil tespiti istenmesi somut olayda önemli olabilir. Servis raporu ve ekspertiz tek başına her dosyada yeterli olmayabilir; mahkemece yaptırılacak teknik inceleme arızanın satış tarihinde mevcut olup olmadığı konusunda belirleyici hâle gelebilir.
Sonuç
Ayıplı araç uyuşmazlığında yalnızca “araç bozuldu” demek yeterli olmayabilir. Arızanın satış sırasında mevcut olup olmadığı, satıcının sıfatı ve teknik tespitler hangi hakkın kullanılacağını belirler.
Hukuki dayanaklar
6502 sayılı Kanun m.8-12, 68, 73 ve 73/A; tüketici işlemi bulunmayan satışlarda TBK'nın satış ve ayıptan sorumluluk hükümleri.
