Maaşın birkaç gün gecikmesi bile çalışan için ciddi sorun yaratabilir. Ücretin sürekli geç ödenmesi veya hiç ödenmemesi ise yalnızca işyeri içi bir problem değil, iş hukukundan doğan hakları gündeme getiren bir durumdur.
Ücret ne zaman ödenmelidir?
4857 sayılı İş Kanunu'na göre ücret en geç ayda bir ödenir. İş sözleşmesi veya toplu iş sözleşmesiyle ödeme süresi bir haftaya kadar indirilebilir. Ücret alacaklarında beş yıllık zamanaşımı uygulanır.
20 gün geçerse çalışmama hakkı var mı?
İş Kanunu m.34'e göre ücreti ödeme gününden itibaren yirmi gün içinde mücbir bir neden dışında ödenmeyen işçi, iş görme borcunu yerine getirmekten kaçınabilir. Bu davranış kanundaki şartlarla toplu nitelik kazansa dahi grev sayılmaz; iş sözleşmesi sırf bu nedenle feshedilemez ve yerine yeni işçi alınamaz.
Ancak bu hakkın kullanılması ile işe mazeretsiz gitmemek aynı değildir. Ücretin gerçekten muaccel olup olmadığı ve 20 günlük sürenin dolup dolmadığı kontrol edilmelidir.
İşçi haklı nedenle ayrılabilir mi?
İşveren ücretinizi kanuna veya sözleşmeye uygun şekilde hesaplamaz veya ödemezse İş Kanunu m.24/II-e kapsamında haklı nedenle fesih gündeme gelebilir. Şartları varsa en az bir yıllık kıdemi bulunan işçi kıdem tazminatı talep edebilir.
Fesih iradesinin ve sebebinin ispatlanabilir biçimde açıklanması önemlidir. Sadece “istifa ediyorum” yazılı bir belge ileride haklı fesih iddiasını zorlaştırabilir.
Maaş alacağı için nereye başvurulur?
Ücret alacağı için iş mahkemesinde dava açmadan önce zorunlu arabulucuya başvurulmalıdır. Başvuru adliyedeki arabuluculuk bürosundan yapılabilir. Anlaşma olmazsa işverenin yerleşim yerindeki veya işin yapıldığı yerdeki iş mahkemesinde alacak davası açılabilir.
İş mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi iş mahkemesi sıfatıyla davaya bakar.
Hangi deliller önemli?
Banka hesap hareketleri, bordrolar, iş sözleşmesi, işyeri yazışmaları ve ücretin ne zaman ödenmesi gerektiğini gösteren kayıtlar önemlidir. Ücretin elden ödendiği iddia ediliyorsa ispat tartışması ayrıca değerlendirilir.
Ücretin geç ödenmesi nedeniyle mevduata uygulanan en yüksek faiz talebi de İş Kanunu'ndaki şartlarla gündeme gelebilir.
Ne kadar süreniz var?
Ücret alacaklarında beş yıllık zamanaşımı bulunduğundan eski alacakları biriktirmek risklidir. İş ilişkisi devam ederken de ücret talep edilebilir; dava açmak için mutlaka işten ayrılmak gerekmez.
Sonuç
Maaşın ödenmemesi karşısında çalışanın tek seçeneği beklemek değildir. Ücret alacağı, çalışmaktan kaçınma ve şartları varsa haklı fesih birbirinden farklı haklardır ve doğru sırayla kullanılmalıdır.
Dava açılırsa neler talep edilebilir?
Somut olaya göre ödenmeyen ücretin yanında fazla çalışma, hafta tatili, ulusal bayram ve genel tatil ücretleri ile şartları varsa kıdem tazminatı da aynı işçilik alacakları uyuşmazlığında gündeme gelebilir. Arabuluculuk son tutanağında dava konusu yapılacak alacakların açıkça yer alması önemlidir. Dava açıldığında işçi çalışma olgusunu ve alacağın dayanağını; işveren ise ödeme yaptığını bordro, banka kaydı ve diğer delillerle ispatlamak durumunda kalabilir. İşçilik alacaklarının tamamında aynı faiz ve zamanaşımı kuralı uygulanmadığından her kalem ayrı değerlendirilmelidir.
Hukuki dayanaklar
4857 sayılı İş Kanunu m.24, 32, 34 ve ilgili zamanaşımı hükümleri; 7036 sayılı İş Mahkemeleri Kanunu m.3 ve 6.