Boşanma sonrasında en hassas konu çoğu zaman mal paylaşımı değil, çocuğun hayatının nasıl devam edeceğidir. “Çocuk kimde kalacak?” sorusundan önce çocuğun üstün yararının ne gerektirdiğine bakılır.

Velayet ne anlama gelir?

Velayet yalnızca çocuğun kimin yanında yaşayacağını belirlemez. Eğitim, sağlık, bakım ve temsil gibi önemli karar ve sorumlulukları da kapsar.

TMK sisteminde boşanma hâlinde hâkim çocuğun velayeti ve diğer ebeveynle kişisel ilişki konusunda düzenleme yapar. Kararın merkezinde anne veya babanın talebinden önce çocuğun üstün yararı bulunur.

Ortak velayet mümkün mü?

Türkiye'de ortak velayet uygulaması, uluslararası sözleşmeler ve yargı kararlarının etkisiyle belirli koşullarda kabul edilmektedir. Ancak anne ve babanın “biz istiyoruz” demesi tek başına yeterli görülmeyebilir.

Ebeveynlerin iletişim kurabilmesi, çocuğa ilişkin kararları birlikte alabilmesi, aralarındaki çatışmanın çocuğu olumsuz etkileyip etkilemediği ve çocuğun yaşı gibi unsurlar değerlendirilir.

Çocukla kişisel ilişki nasıl belirlenir?

Velayet kendisine bırakılmayan ebeveyn ile çocuk arasında uygun kişisel ilişki kurulması esastır. Hafta sonları, tatiller, bayramlar ve gerektiğinde telefon/görüntülü görüşme düzeni çocuğun yaşı, okul hayatı ve ihtiyaçlarına göre belirlenebilir.

Kişisel ilişki ebeveynin “ödülü” değil, öncelikle çocuğun ebeveyniyle bağını sürdürebilmesine hizmet eden bir düzenlemedir.

Çocuk görüşmek istemezse ne olur?

Çocuğun görüşü yaşı ve olgunluk düzeyine göre önem taşır. Ancak çocuk beyanı tek başına mekanik biçimde uygulanmaz; neden görüşmek istemediği, yönlendirme bulunup bulunmadığı ve üstün yararı birlikte değerlendirilir. Gerektiğinde sosyal inceleme raporu alınabilir.

Dava nerede açılır?

Boşanma devam ediyorsa velayet ve kişisel ilişki düzenlemesi boşanma dosyasında yapılabilir. Sonradan şartlar değişmişse velayetin değiştirilmesi veya kişisel ilişkinin yeniden düzenlenmesi için aile mahkemesinde dava açılabilir.

Aile mahkemesi bulunmayan yerde asliye hukuk mahkemesi aile mahkemesi sıfatıyla görev yapar. Yetki somut talebe göre değerlendirilmekle birlikte çocuğun ve tarafların yerleşim yeri bağlantıları önem taşır.

Karara uyulmuyorsa ne yapılır?

Çocuk teslimi ve çocukla kişisel ilişki kurulmasına ilişkin ilam ve tedbir kararları artık klasik icra dairesi sistemi yerine, 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu kapsamında Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlükleri; bu müdürlüklerin bulunmadığı yerlerde Bakanlıkça belirlenen hukuk mahkemeleri yazı işleri müdürlükleri tarafından yerine getirilmektedir. Uygulamanın merkezinde çocuğun üstün yararı bulunur.

Velayet kararı değiştirilebilir mi?

Velayet kararı değişmez bir karar değildir. Ebeveynin yeniden evlenmesi tek başına velayeti kaldırmaz; ancak yeni olgular çocuğun yararını ciddi biçimde etkiliyorsa yeniden düzenleme istenebilir.

Sonuç

Ortak velayet ve kişisel ilişki uyuşmazlıklarında belirleyici ölçüt ebeveynlerden hangisinin daha çok hak istediği değil, çocuğun üstün yararıdır.

Mahkeme hangi delillere bakar?

Velayet ve kişisel ilişki davalarında tarafların yalnızca birbirleri hakkındaki iddialarıyla yetinilmez. Çocuğun okul ve sağlık durumu, yaşam düzeni, sosyal inceleme raporu, uzman görüşleri, gerektiğinde tanıklar ve çocuğun yaşına ve olgunluğuna uygun biçimde alınan görüşü değerlendirilebilir. Yargılama sırasında acil bir ihtiyaç varsa nihai karar beklenmeden geçici velayet veya kişisel ilişkiye ilişkin tedbir talep edilmesi de mümkündür. Verilmiş kişisel ilişki kararına uyulmuyorsa uygulama için çocuğun yerleşim yerindeki Adli Destek ve Mağdur Hizmetleri Müdürlüğü yetkilidir.

Hukuki dayanaklar

TMK'nın velayet ve kişisel ilişkiye ilişkin hükümleri; 5395 sayılı Çocuk Koruma Kanunu m.41/A ve devamı; 7343 sayılı Kanunla getirilen çocuk teslimi düzenlemeleri.