Banka hesabınıza bloke geldiğinde hesaptaki bütün paranın kaybedildiğini düşünebilirsiniz. Oysa maaş, emekli aylığı ve diğer gelirler bakımından haciz kuralları aynı değildir.
Maaşın tamamı haczedilebilir mi?
Haczedilebilir oran gelirin hukuki niteliğine göre değişir. İİK m.83 genel olarak maaş ve ücretlerin kısmen haczini düzenler ve haczedilecek miktarın dörtte birinden az olamayacağını söyler. Buna karşılık 4857 sayılı İş Kanunu m.35 kapsamındaki işçilerin aylık ücretlerinin dörtte birinden fazlası haczedilemez; nafaka alacaklılarının hakları saklıdır. Bu nedenle “maaş” kavramını tek bir oranla açıklamak doğru değildir.
İşveren ne yapar?
Maaşa haciz doğrudan işverene gönderilmişse işveren haciz yazısına uygun kesinti yaparak icra dosyasına ödeme yapar. Birden fazla maaş haczi varsa sıraya ilişkin kurallar önem kazanır.
Maaş banka hesabına yattıktan sonra ne olur?
En çok sorun burada çıkar. Hesapta yalnızca maaş bulunması ile maaşın başka para girişleriyle karışması aynı değildir. Banka hesabına haciz ihbarnamesi gönderildiğinde hesaptaki bakiye bloke edilebilir. Paranın maaş niteliği ve haczedilebilirlik sınırı konusunda icra dairesine ve gerektiğinde icra mahkemesine başvuru gündeme gelebilir.
Emekli maaşında kural farklıdır
5510 sayılı Kanun kapsamındaki emekli aylıklarında, nafaka borçları ve SGK'nın kendi alacaklarına ilişkin istisnalar dışında, borçlunun muvafakati olmaksızın haciz uygulanması kural olarak mümkün değildir. Bu nedenle “maaş hesabı” ile “emekli maaşı” aynı hukuki rejimde değerlendirilmemelidir.
Haciz yanlış uygulanmışsa nereye başvurulur?
Haciz işlemi bir icra dosyasından kaynaklanıyorsa öncelikle dosya numarası ve işlemi yapan icra dairesi belirlenmelidir. İcra müdürlüğünün kanuna aykırı işlemlerine karşı İİK m.16 kapsamında icra mahkemesine şikâyet yolu gündeme gelebilir.
Şikâyet süresi işlemin niteliğine göre değişir. Genel olarak işlemin öğrenilmesinden itibaren yedi günlük süre kritik önemdedir; ancak kamu düzenine aykırılık veya süresiz şikâyet kapsamındaki hâller ayrıca değerlendirilir. Bu nedenle bloke fark edildiğinde günlerce yalnızca bankanın cevabını beklemek risklidir.
Nasıl başvurulur?
İcra dosyası UYAP Vatandaş Portal üzerinden kontrol edilebilir. Hesabın maaş hesabı olduğunu gösteren banka hareketleri, işveren bordroları ve haciz yazısı temin edilmelidir. İcra müdürlüğünden haczin düzeltilmesi veya kaldırılması talep edilebilir; ret veya hukuka aykırı işlem hâlinde icra mahkemesine şikâyet değerlendirilebilir.
Borçlu olmadığınızı düşünüyorsanız konu yalnızca maaş haczi değildir. Ödeme emrinin tebliği, takibin kesinleşmesi ve varsa itiraz süreleri ayrıca incelenmelidir.
Sonuç
Maaş hesabına haciz gelmesi maaşın tamamının her durumda alınabileceği anlamına gelmez. Gelirin türü, paranın hesaptaki kaynağı ve haczin hangi dosyadan geldiği birlikte değerlendirilmelidir.
Dava ve teknik açıdan ek notlar
Haczin kaldırılması talebinde yalnızca hesabın adının “maaş hesabı” olması değil, hesaba giren paranın kaynağını gösteren banka hareketleri önemlidir. Şikâyet icra mahkemesinde görülür; burada amaç alacağın esasını yeniden tartışmaktan çok icra müdürlüğü işleminin hukuka uygunluğunu denetletmektir. Takibin kendisine itiraz süresi henüz geçmemişse ödeme emrinin türüne göre borca, imzaya veya yetkiye itiraz gibi ayrı yollar da bulunabilir. Bu nedenle haciz şikâyeti ile takibe itiraz birbirine karıştırılmamalıdır.
Hukuki dayanaklar
İİK m.16 ve 83; 4857 sayılı İş Kanunu m.35; 5510 sayılı Kanun m.93.
